Verhalen over de geboorte van Jezus zijn volgens Jacob Slavenburg mythisch en symbolisch en niet historisch

Jacob Slavenburg over de maagdelijke geboorte van Jezus.037Als we er vanuit gaan dat Jezus echt geleefd heeft, dan is hij een keer geboren. De geboorteverhalen zijn omgeven met mythen. Van de vier evangelisten zijn er twee die een geboorteverhaal aan het papier lijken te hebben toevertrouwd. Lijken, want men neemt in de bijbelwetenschap steeds meer aan dat deze verhalen later aan de evangeliën van Matthéüs en Lucas zijn toegevoegd. Buiten de evangeliën bestaan er nog andere kleurrijke overleveringen van Jezus’ geboorte, zoals het Proto-evangelie van Jacobus. Al die bronnen wijken sterk van elkaar af. Dat is begrijpelijk. Er wordt pas over iemand gesproken en geschreven als hij bekend of beroemd geworden is. En dat is, koningen uitgezonderd, nooit het geval. Wel in fabels en mythen.

De Griekse Hermes stal als kind van één dag oud een kudde vee van Apollo. Maar dat was dan ook een godenkind. Fabels en mythen hebben ook de geboorte van Jezus gemaakt tot wat ze in feite niet was; een opzienbarende.

Opzienbarend omdat Jezus uit een maagd zou zijn geboren. Opzienbarend omdat herders in het veld het nieuws van een engel te horen kregen. Opzienbarend omdat wijze magiërs uit het Oosten wisten dat ze een ster moesten volgen.

Mythisch gezien allemaal prachtig. Jezus was er voor rijk en arm, voor herders die de nacht met hun kudden in de open lucht doorbrachten tot de rijken die het kind met kostbare geschenken overlaadden. Mythisch gezien een prachtige vondst om een lichtende ster te volgen. En uiterst symbolisch dat het goddelijk kind uit een maagd geboren werd. Een metafoor voor de geboorte van een zeer bijzonder en zuiver mens.

De geboorte in een nederige stal, of in een latere traditie, in een grot, zit eveneens vol symboliek. De grot is de baarmoeder. Zoals in de klassieke oudheid de inwijdingen zich grotendeels in grotten en andere donkere ruimten voltrokken. Na het duister komt het licht. Een geboorte, een wedergeboorte.

Jacob Slavenburg De oerknal van het christendom citaatPuur historisch speelde zich de geboorte van Jezus heel anders af, er waren geen cameraploegen bij aanwezig. Er waren geen herders en geen vreemde wijzen. En Maria was, fysiek althans, ook geen maagd. In een eenvoudig huisje in het dorpje Nazareth, niet ver van het Meer van Gallilea, zag Jezus het levenslicht. Dat was nog niet de oerknal van het christendom. Het was een inleiding tot.

Iets van die oerknal wordt wel zichtbaar in de verhalen over de doop, maar dat werd al snel verdonkeremaand, zoals in de Proloog te lezen is. Oude Bijbelteksten waarin bij Lucas te lezen was ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, heden heb ik je verwekt’, werden ‘aangepast’.

En toch werd juist bij die doop de joodse man Jezus tot de Christus. Daar verenigde zich het Licht van het Al met de mens uit Nazareth, zoals het zo mooi in het evangelie van Filippus is verwoord. Oftewel de goddelijke Logos (het woord) incarneerde, werd vlees.

De doop in de Jordaan is even historisch als het bestaan van Jezus zelf. Buiten de evangeliën om zijn er talloze (christelijke) bronnen die daarover schrijven. Dat staat in wat  schril contrast met de betekenis die het latere kerkelijke christendom daaraan gegeven heeft. Daar is het een gebeurtenis in de marge geworden. Dat was echter in het oudste christendom geenszins het geval.

Jacob Slavenburg De oerknal van het christendom boek omslagBron: De oerknal van het christendom. Veelkleurig perspectief van een impuls van Jacob Slavenburg.