Het verhaal over geboorte van Jezus in het Evangelie van Matteüs en het kerstverhaal in het Evangelie van Lucas zijn niet historisch

Het verhaal over de geboorte van Jezus in het Evangelie van Matteüs wijkt aanzienlijk af van het kerstverhaal in het Evangelie van Lucas. Het is niet zo verwonderlijk dat er tussen de vier evangelisten in de Bijbel nogal wat verschillen zijn wat betreft de overlevering van de woorden en daden van Jezus. De evangelieschrijvers gaven geen historisch betrouwbaar verslag.

Ze wilden een boodschap verkondigen en die zo sterk en overtuigend mogelijk maken. En alles wat hen daarbij kon dienen (materiaal uit joodse geschriften, mythen, metaforen) werd door hen voor dat doel gebruikt.

De Logische Jezus Jacob SlavenburgEr is in de weergave van de evangelisten duidelijk sprake van een ‘eigen theologie’. Iedere evangelist legt de nadruk op een ander aspect van het leven en de leringen van Jezus.

Marcus geeft bijvoorbeeld een zeer uitgebreide lijdensgeschiedenis terwijl Mattheüs de nadruk legt op Jezus’ leven als vervulling van de profetieën en de heilsgeschiedenis zoals die in de joodse geschriften (grofweg het latere Oude Testament) is neergelegd, om te bewijzen dat Jezus de messias was. Lucas is ook op niet-joden gericht en wekt daarbij de indruk een betrouwbaar chroniqueur te zijn en Johannes vermeldt dat het Woord vlees geworden is en benadrukt de menselijke kanten van Jezus.

De evangelisten schreven duidelijk ‘met een bepaalde bedoeling en die verhalen werden uitgekozen die daaraan het meest beantwoordden. Zeer illustratief voor dit alles is dat het geboorteverhaal in het Evangelie van Mattheüs sterk afwijkt van het geboorteverhaal in het Evangelie van Lucas.

Het begint al met een verschillend geslachtsregister. Mattheüs verhaalt over de magiërs uit het Oosten die de jonge zuigeling eer komen bewijzen en zo wijs zijn na afloop niet bij koning Herodes op visite te gaan. Want de geveinsde belangstelling had een nare bijsmaak.

Overigens stierf deze Herodes in het jaar 4 voor Christus. Als het geboorte verhaal van Mattheüs historisch juist zou zijn, zou Jezus dus voor die tijd moeten zijn geboren. Lucas vertelt een prachtig verhaal over een volkstelling die uitging van keizer Augustus toen Quirinius gouverneur was. Die gebeurtenis is te situeren in het jaar 6 na Christus. Tussen de twee geboortedata zit een verschil van minstens tien jaar.

Bij Lucas zijn het trouwens niet de wijze magiërs uit het Oosten, maar de eenvoudige herders van het veld die aan de kribbe verschijnen. Een prachtige symboliek voor de universaliteit van Jezus: in het ene verhaal de wijzen uit het Oosten, met kostbare geschenken, in het andere de eenvoudige landslieden.

Maar dit alles is niet historisch. Dat bewees al de joodse geschiedkundige Schuerer in de negentiende eeuw. Hij vermeldt dat de zogenaamde volkstelling een inschrijving in het belastingregister betrof. Dat aan deze gebeurtenis de naam van de Romeinse keizer Augustus werd verbonden was om de zaak wat gewichtiger voor te stellen.

Het lijkt ook een vreemde constructie om de toekomstige ouders van Jezus, die volgens Lucas in Nazareth in Galilea woonden, ruim honderdvijftig kilometer verwijderd van Bethlehem, naar deze plaats te laten reizen. Daar was allerminst reden toe. De inschrijving in het belastingregister gold voor Judea, dat rechtstreeks onder Romeins bestuur stond, maar niet voor Galilea.

Lucas heeft het over een afstamming van David. Davids stad was Bethlehem. Maar zelfs al zou Jozef een afstammeling van David zijn, dan zou dat nog niet betekenen dat hij naar Bethlehem zou moeten afreizen alleen om het feit dat (verre) voorouders daar vandaan zouden zijn gekomen. Als dat het geval was, zou iedere inschrijving in het belastingregister een ware volksverhuizing betekend hebben.

De reis zou enigszins te rechtvaardigen zijn geweest als Jozef een huis en/of andere bezittingen in Bethlehem zou hebben gehad, wat om drie redenen zeer onwaarschijnlijk is. Ten eerste liggen Nazareth en Bethlehem ver uit elkaar, dat maakt het wat lastig om je bezit goed te beheren. Ten tweede wordt Jozef meestal afgeschilderd als een arme timmerman. Ten derde zouden Jozef en Maria in dat geval niet hun heil hoeven te zoeken in een stal van een herberg, maar hadden ze op hun eigen bezitting de nacht door kunnen brengen.

Maria op een ezel en Jozef schimmenspelDe reis is nog onwaarschijnlijker als we bedenken dat Maria hoogzwanger moet zijn geweest, en je laat je vrouw in zo’n toestand niet honderdvijftig kilometer op een ezeltje naar het zuiden trekken en vervolgens weer diezelfde afstand terugreizen voor een gebeurtenis waar ze absoluut niet voor nodig was (omdat inschrijving door het hoofd van het gezin volstond).

Waarom al die moeite om de geboortehandeling van Nazareth naar Bethlehem te verplaatsen? Omdat Bethlehem de stad van David was en de messias volgens de geschriften uit het geslacht van David zou worden geboren.

Den Heyer toont een interessante invalshoek met betrekking tot de grote stelligheid (en a-historiciteit) van Lucas en Mattheüs ten aanzien van de klemtoon op Bethlehem. Het begrip ‘messias’ was wat gedevalueerd door de leiders van de zeloten, die zich in de joodse oorlog tegen de Romeinen opwierpen als messiassen. De echte messias was de zoon van David. Dat kon niet sterk genoeg benadrukt worden.

Bron: ‘De Logische Jezus’ van Jacob Slavenburg

1 thought on “Het verhaal over geboorte van Jezus in het Evangelie van Matteüs en het kerstverhaal in het Evangelie van Lucas zijn niet historisch

  1. Hans Meijer

    In de antroposofie is men van mening dat de beide geboorteverhalen juist zijn, want Rudolf Steiner heeft aannemelijk gemaakt dat er twee Jezuskinderen geboren zijn. Zie “Wegen naar Christus”. Of Danielle van Dijk: “Het Christusbewustzijn”. Ook Emil Bock heeft hierover geschreven, zie: “Tussen Bethlehem en de Jordaan”.

Reacties plaatsen niet mogelijk.