De Godsgeboorte in de grond van de ziel, Kerst volgens meester Eckhart

Wanneer meester Eckhart in zijn preken over goddelijke eenwording of eenheid spreekt, gebruikt hij graag woorden en beelden die samenhangen met de thematiek van de geboorte.

Zo zegt hij dat God zichzelf onophoudelijk als ‘ziel’ baart en dat de ziel ‘zwanger’ is van God. Hij spreekt niet over de eenwording van God en mens, maar over de Godsgeboorte in de grond van de ziel’. Eckhart schrijft:

‘We vieren hier in de tijd dat de eeuwige geboorte , namelijk: het gebaard hebben en zonder onderbreking in eeuwigheid baren van God, dat diezelfde geboorte nu is nu is gebeurd in de tijd in de menselijke natuur.‘

Dit lijkt op het eerste oog en omslachtige manier om over de eenwording van God en mens te spreken. Toch vat deze zin heel precies samen waar het Eckhart in de kern om gaat en waarin hij zich van veel andere westerse mystici onderscheidt.

Als we de zin nauwkeurig lezen, en bedenken dat de preek rond de kerstviering ten gehore werd gebracht, ligt het voor de hand dat Eckhart met ‘de eeuwige geboorte die nu is gebeurd in in de tijd in menselijke natuur’ doelt op de geboorte van Jezus Christus.

Inderdaad vormt de geboorte van de Zoon het centrale thema van de prekencyclus, maar Eckharts mystieke boodschap reikt verder dan de heuglijkheid van deze specifieke historische gebeurtenis.

Eckharts intentie wordt duidelijker in het licht van de middeleeuwse traditie die de geboorte van God voorstelt als een drievoudige geboorte:

  • de geboorte van de Zoon uit de Vader
  • de historische geboorte van Christus uit Maria
  • de geestelijke geboorte van Christus in de gelovige.

Eckhart concentreert zich op de derde geboorte, de geboorte van God in de menselijke ziel. dit betekent dat Eckhart vooral geïnteresseerd is in één aspect van de drievoudige Godsgeboorte.

Hij interpreteert de drievoudige geboorte daarentegen als een enkele gebeurtenis, in die zin dat de eeuwige en historische geboorte in de geestelijke geboorte opgenomen zijn. De verschillende betekenissen van de Godsgeboorte smelten bij Eckhart als het ware samen in deze ene geboorte: de eeuwige geboorte van God in de ziel.

Nu is die Godsgeboorte of goddelijke eenwording  voor Eckhart niet iets wat slechts een enkele uitverkorene op een goed moment en onder bepaalde gunstige omstandigheden in zijn of haar leven ten deel valt, maar een permanent gebeuren dat hier en nu, onophoudelijk en in ieder mens plaatsheeft.

Eigenlijk kunnen we daarom niet spreken van, want dat suggereert dat er voorafgaand aan  die eenwording een onderscheid tussen mens en God bestaat. Dat onderscheid is er niet bij Eckhart.

‘Gods grond en mijn grond zijn één grond’, luidt één van zijn beroemde uitspraken. In de grond van de mens is pure, eeuwige eenheid, en dát is, aldus Eckhart, wat we hier in de tijd vieren.

Bron: gedeelte van de tekst van Welmoed Vlieger uit het boek De spiritualiteit van Meister Eckhart.